CJ Langenhoven oor intellek, twyfel en geloof

Dit was dit vir my interessant om weer in C J Langenhoven se Skaduwees van Nasaret te lees hoe hy in ’n brief aan ’n twyfelende student oor sy eie twyfel en soeke skryf. Sy twyfel het gedurende sy studentedae begin toe hy “apologetiese werke deurgesnuffel” het. Hy sê daardie pleidooie vir die geloof het meer gedoen om sy besware te vererger as om dit op te los. Dit het vir hom gelyk of die skrywers van daardie werke van die veronderstelling uitgegaan het dat hul lesers intellektuele babatjies is. Hy het iets anders gesoek as blote vernuf om windfrase te skep, moeilikhede te ontduik of te vermom, die standpunte van teëstanders te misrepresentreer en triomfantlik afdoende antwoorde te gee op vrae wat hy nie simpel genoeg was om te stel nie.

Selfs die pogings wat buitekant om die apologetiese werke aangewend was, wou hom oortuig om ter wille van sy godsdiens sy intellek te verloën. Daar was ook ander goeie mense wat met die reinste bedoelings hom daarvan wou weerhou om te redeneer. Hulle plan was om hom te verskrik deur vir hom “die vlamme van die hel hiernamaals voor te hou.” Volgens daardie metode van geloofspropaganda was ondersoek verbode en twyfel sonde.

Langenhoven skryf hy het daarna ook die “oposisieskool”, die skool van die ongelowiges besoek. Hulle het hulle daarop geroem dat hulle die Rede as enigste rigsnoer erken. Maar hulle het hom gou-gou ook ontnugter. Die een groep wou voorgee dat alles vanself “ongeskape” ontstaan het en dat daar oral en altyd volmaakte wet en orde heers sonder ’n heerser en waar bewuste siele ontstaan het uit die samestelling van dooie stofdeeltjies wat deur ’n onbewuste en siellose proses tot so ’n resultaat saamgestel is. Hy sê dit sou vir hom makliker wees om Jona met walvis en al in te sluk en om nog plek vir Bileam en sy vernuftige esel oor te hê as om so ’n hipotese te sluk.

Die ander hipotese van die wetenskap het weer ’n God voorgestel as ’n algebraïese X, ’n samevatting van natuurkragte, ’n gevoellose intelligensie, nie ’n persoon nie maar ’n prinsiep. Vir hom was die aanname van so ’n metafisies abstraksie vir ’n Opperwese niks beter as volslae ateïsme nie. Toe hy so vêr kom om hierdie onpersoonlike God te verwerp, net soos hy ook die onredelike God verwerp het, was daar geen rede meer om die stem van sy hoof te laat praat en die stem van sy hart stil te maak nie. En so het hy weer uitgekom by die God van sy kinderdae, ’n God wie hy weer kon aanroep en terwyl hy roep, voel dat hy “raak-roep.”

Langenhoven sluit sy brief  aan die twyfelende student af met die advies om nie te skrik vir die stampplekke en struikelplekke wat hy op sy soektog gaan teëkom nie. Elkeen moet toegelaat word om sy eie paadjie te vind na sy eie bestemming. Dit moet egter nie ’n weg van dogmatiese belydenisse wees nie en ook nie ’n weg van konvensionele vroomheid nie maar ’n weg van diensbaarheid, geluk en opoffering, van oorwinning deur onderwerping.